Cẩm nang gia đình Việt

Bất ngờ với lối ứng xử của hai phụ nữ cùng đi vào đường một chiều

Hai câu chuyện về những người đi sai luật giao thông, hai diễn biến, hai cái kết. Đó cũng chính là hai cách hành xử, hai lựa chọn và hai ngả đường phát triển nhân cách. Nếu là bạn, bạn sẽ chọn cách nào?

Hai câu chuyện tương tự và những cái kết trái ngược

Nhiều người nói, mỗi ngày tham gia giao thông ở Việt Nam đều như bước vào một cuộc chiến. Cuộc chiến giành đường đi, giành quyền đi và giành lại sự tử tế trong chính con người mình.

Những thứ luật lệ là đều để trừng phạt những hành động gây hại tới lợi ích chung của cộng đồng, răn đe, ước thúc và hạn chế bớt những ý tưởng phạm lỗi. Nhưng luật đều cần có chế tài xử phạt nghiêm minh và khả năng kiểm soát thực thi hiệu quả thì mới có tác dụng.

Luật giao thông ở Việt Nam vì một lý do nào đó chưa thể làm tốt được chức năng của mình. Nên người ta chỉ có thể dựa vào ý thức của người tham gia giao thông. Mà đáng buồn thay, việc trông chờ vào ý thức của người khác là một sự may rủi mà bạn không thể kiểm soát được.

Những ngày đầu tháng 4, cộng đồng mạng chia sẻ hai đoạn video khác nhau về hai tình huống tương tự trên những đoạn đường một chiều. Nhưng diễn biến và kết quả lại hoàn toàn trái ngược.

Một thành viên trên nhóm mạng xã hội có tên otofun đăng tải đoạn video về một người phụ nữ thu mua phế liệu đã đi xe đạp vào đường một chiều. Sau khi người tài xế lái ô tô nhắc nhở chị quay lại vì đã đi sai luật, người phụ nữ ngay lập tức quay đầu xe để tránh đường cho chiếc ô tô.

Cũng trong ngày hôm đó, anh Tài Đình Bùi đã đăng lên mạng xã hội đoạn video ghi lại cảnh một người phụ nữ đi xe máy vào làn đường một chiều nhưng vẫn muốn vượt lên và không tỏ ý nhường đường chiếc xe ô tô đi ngược lại. Phải mất một lúc lâu, khi chiếc ô tô cương quyết không cho chị đi sai luật thì người phụ nữ này mới từ từ lùi lại.

Ai cũng có thể sai, quan trọng là thái độ với cái sai đó

Cả hai người phụ nữ đều đã sai khi đi vào làn đường một chiều. Khả năng họ không biết luật chắc không cao. Nhưng có vẻ xã hội chúng ta là một xã hội khá dễ dãi nên người ta hay thích làm bừa, nghĩ ngắn tới lợi ích trước mắt của bản thân mà thôi. Thôi thì cứ làm đại, đi đại, được thì được, không được thì thôi, mà đôi khi không được thì cũng cứ cố cho được. Bất chấp rằng cái được của mình là cái thiệt của người khác.

Tuy nhiên, đã làm sai rồi thì nếu là con người còn chút tự trọng, khi bị phát hiện và nhắc nhở họ sẽ sửa sai ngay hay dừng hành động sai trái lại. Còn người đã sai mà vẫn cố chấp tới cùng khi bị yêu cầu dừng lại thì đó là một sự ngạo mạn vô lý.

Chắc chắn những người như vậy không thể học hỏi gì từ sai lầm của bản thân. Đối với sai lầm của người khác thì có khi cũng chỉ thích chỉ trích mà khó lòng học được điều gì tốt đẹp.

“Nhân vô thập toàn”, con người vốn không phải là bậc Thánh hiền. Có ai chưa từng phạm lỗi chứ? Ai trong chúng ta rồi cũng sẽ có lúc nói sai lời, làm sai việc, không ai dám đảm bảo bản thân sẽ không bao giờ mắc lỗi.

Điều quan trọng là, chúng ta lấy thái độ nào để đối đãi với sai lầm và khuyết điểm của mình? Người xưa đều răn nhau rằng, mỗi ngày đều phải nghiêm khắc phản tỉnh. Chữ “phản” là quay trở về, tỉnh là tỉnh giác, xem xét, kiểm điểm. Phản tỉnh là quay lại kiểm điểm chính mình. Không phải khi bị chỉ ra cái sai thì ngay lập tức phản ứng, cương lên chống đối, bảo vệ cái tôi một cách vô lối và vô lý.

Câu chuyện về ông Đề đốc muối mặt vì chê những áng văn Việt Nam

Có một câu chuyện được người ta truyền tai nhau về giai thoại giữa Giáo sư Trần Văn Khê và Thủy sư Đề đốc người Pháp như thế này:

Giáo sư Trần Văn Khê được mời dự buổi sinh hoạt của Hội Truyền bá Tanka Nhật Bản, tổ chức tại Paris, Pháp. Tham dự hầu hết là người Nhật và người Pháp, duy chỉ mình ông là người Việt.

Diễn giả hôm đó nguyên là Thủy sư Đề đốc người Pháp đã mở đầu bài diễn thuyết của mình như sau:

“Thưa quý vị, tôi là thủy sư đề đốc đã sống ở Việt Nam 20 năm mà không thấy một áng văn nào đáng kể. Nhưng khi sang nước Nhật, chỉ trong vòng một, hai năm mà tôi đã thấy một rừng văn học, trong đó Tanka là một đóa hoa tuyệt đẹp, chỉ cần nói một ngọn núi, một con sông mà tả được bao nhiêu tình cảm với chỉ 31 âm tiết. Chỉ hai điều này thôi, các nước khác không dễ có được…”.

Những lời phát biểu này đã khiến Giáo sư Trần Văn Khê không thể không có ý kiến. Đến phần giao lưu, ông xin phép được bày tỏ:

“Thưa Ông Thủy sư Đề đốc, ông nói rằng ông đã ở Việt Nam 20 năm mà không thấy áng văn nào đáng kể. Tôi là người Việt, khi nghe câu đó tôi đã rất ngạc nhiên.

Chẳng biết khi ngài qua Việt Nam, ngài chơi với ai mà chẳng biết một áng văn nào của nước Việt? Phải chi ngài chơi với Giáo sư Emile Gaspardone thì ngài sẽ biết đến một thư mục gồm 1.300 sách báo về văn chương Việt Nam mà Giáo sư đã in trên Tạp chí Viễn Đông bác cổ của Pháp.

Hay nếu ngài gặp ông Maurice Durand thì sẽ có dịp đọc qua hàng ngàn câu ca dao Việt Nam mà ông ấy đã cất công sưu tập. Nếu ngài làm bạn với những người như thế, ngài sẽ biết rằng nước tôi không chỉ có một, mà có đến hàng vạn áng văn kiệt tác.

Ngài nói trong thơ Tanka, chỉ cần một ngọn núi, một con sông mà tả được bao nhiêu tình cảm. Tôi chỉ là nhà nghiên cứu âm nhạc nhưng với kiến thức văn chương học thời trung học cũng đủ để trả lời ngài.

Việt Nam có câu: “Đêm qua mận mới hỏi đào / Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?”. Trai gái thường mượn hoa lá để bày tỏ tình cảm.

Còn về số âm tiết, tôi nhớ sử Việt Nam chép rằng ông Mạc Đĩnh Chi thời nhà Trần đi sứ sang nhà Nguyên (Trung Quốc), gặp lúc bà phi của vua Nguyên vừa từ trần. Nhà Nguyên muốn thử tài sứ giả nước Việt nên mời đọc điếu văn. Mở bài điếu văn ra chỉ có 4 chữ “nhất”.

Mạc Đĩnh Chi không hốt hoảng mà ứng tác đọc liền:

“Thanh thiên nhất đóa vân
Hồng lô nhất điểm tuyết
Thượng uyển nhất chi hoa
Dao trì nhất phiến nguyệt
Y! Vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết!

(Nghĩa là:

Một đám mây giữa trời xanh
Một bông tuyết trong lò lửa
Một bông hoa giữa vườn thượng uyển
Một vầng trăng trên mặt nước ao
Than ôi! Mây tán, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết!

Tất cả chỉ 29 âm chứ không cần đến 31 âm”.

Khi giáo sư Khê dịch và giải nghĩa những câu thơ này thì khán giả vỗ tay nhiệt liệt.

Ông Thủy sư Đề đốc đỏ mặt, nói: “Tôi chưa biết gì về người vừa nói, chỉ biết ông là một nhà âm nhạc. Nhưng khi ông nói và dẫn chứng, tôi biết mình đã quá sai khi vô tình làm tổn thương giá trị văn chương của dân tộc Việt Nam, tôi xin lỗi cả dân tộc Việt Nam”.

Nhận lỗi không phải là nhục mà lại chính là đường đường chính chính

Đó là cách ứng xử của một người vừa trước đó lớn tiếng chê bai cả một dân tộc. Nhưng ông quả xứng đáng là một người có văn hóa và biết phản tỉnh.

Đó chính là “Bất hảo trách bỉ, vụ tự tỉnh thân; Như hữu tri thử, vĩnh diệt vô hoạn” (Không cần chê trách kẻ khác, chỉ biết tu tỉnh lại thân tâm mình, ai biết được pháp hành xử này thì vĩnh viễn sẽ không còn tai họa) được nói đến trong “Kinh Pháp Cú”.

Khi chúng ta gặp thất bại hoặc trắc trở, nếu có thể giống như ông Đề đốc người Pháp kia, không vội vã bảo vệ bản thân bằng việc chỉ trích lại người khác mà khiêm tốn kiểm điểm mình, cải chính những chỗ thiếu sót của tự mình, thì thành công sau cùng ắt là thuộc về chúng ta vậy.

Trong “Phật thuyết tứ thập nhị chương kinh” cũng giảng: “Người có nhiều điều lỗi mà không tự ăn năn, dập tắt cái tâm này ngay tức thì, thì tội đến với thân, như nước đổ về biển, lâu dần thành sâu rộng. Nếu người có lỗi tự biết nhận lỗi, đổi ác làm lành, thì tội sẽ tự nhiên tiêu diệt, như bệnh mà được ra mồ hôi, bệnh dần dần thuyên giảm vậy!”.

Quay trở lại câu chuyện hai người phụ nữ đi vào đường một chiều. Một người không thanh minh, lớn lối, ngay lập tức sửa sai thì mọi chuyện đều êm ả. Anh lái xe cũng sẽ chẳng vì thế mà phán xét, chì chiết gì thêm.

Nhưng người phụ nữ còn lại, bướng bỉnh thi gan với lái xe ô tô, vừa mất thời gian, vừa bị người qua đường chê trách, có khi cũng lại bị anh lái xe nói cho những lời không dễ nghe, thậm chí còn có thể mời công an về làm việc.

Thế chẳng phải tự thân làm khổ đời, tự chuốc lấy phiền hà vào người hay sao? Tinh thần bực dọc, cả ngày có khi lại chẳng làm gì nên chuyện. Cái “tội” liên tiếp sẽ theo đó mà đến với thân. Chẳng phải là kết quả nhãn tiền dễ hình dung sao.

Người biết nhận lỗi sẽ luôn học được từ lỗi lầm, từ đó hoàn thiện bản thân, trở thành người tốt hơn từng ngày. “Đổi ác làm lành, thì tội sẽ tự nhiên tiêu diệt”, phúc báo tự nhiên tới. Hơn nữa lại luôn có thể hiên ngang ngẩng cao đầu vì không phải hổ thẹn với ai. Đường đường chính chính sống giữa đời, chẳng phải sẽ là thanh thản và nhẹ nhõm hơn sao?